Ekonomi yönetiminin “vergi adaleti” hedefi doğrultusunda hazırladığı yeni düzenleme, büyük şirketlere sağlanan avantajları gözler önüne serdi. Uzman Uğur Zengin, trilyonlarca lira ciro yapan ihracatçı devlerin vergi oranlarının düşürülmesinin neden işçi sınıfı için ağır bir maliyet oluşturduğunu rakamlarla açıkladı. Koç, Sabancı gibi büyük grupların kârını koruyan mevcut sistemin işçileri zor durumda bıraktığına değindi. Zengin’in köşe yazısında şu ifadelere yer verildi: “Vergide vaatler çöktü ve yeniden gündeme geldi. Trilyonluk bilançolar açıklayan holdinglere neredeyse dikensiz bir ‘vergi cenneti’ oluşturuluyor. Şimdi, başta büyük sanayi sermayesi olmak üzere ‘azalan oranlı kurumlar vergisi’ uygulaması devreye alınıyor. Şirketin kârı ve ihracat geliri arttıkça verginin olumsuz etkisi azalacak. Kârlar devamlı artacak. Bakan Şimşek’in belirttiği gibi ‘çok kazanandan çok, az kazanandan az vergi’ ilkesi bu sistemin temelini oluşturuyor.
İki yıl öncesine dönecek olursak, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, 2024 yılında çok uluslu şirketlerden asgari kurumlar vergisi alınması konusunda çalışmalara başladıklarını ifade etmişti. Şimşek, “Kurulan model, çok uluslu şirketlerin kazançlarının her durumda yüzde 15 vergi yükü taşımasını hedefliyor” demişti. Ancak, AKP’li vekilin imzasıyla Meclisten geçen paketle, kurumlar vergisinden muaf olan şirketlerin sayısı artmaya devam etti. Yıllık hasılatı 750 milyon avroyu geçen çok uluslu şirketler, bu düzenlemeden sonra asgari yüzde 15 kurumlar vergisine tabi tutulacaktı. Ancak Türkiye’de fiili kurumlar vergisi durumu çok farklı.
Birkaç çarpıcı örnek vermek gerekirse: – Saray iktidarının sağladığı 190 milyar liralık kamu ihaleleriyle desteklenen 20 inşaat patronundan 8’i 2023 yılında hiç vergi ödemedi. – Türkiye’nin en büyük 10 sanayi şirketinin 2024 yılında ödediği verginin gelirlerine oranı sıfır ve oldukça düşük seviyelerde kalmıştı. – Sanayi kârlarının iki katına çıktığı 2022 yılında, sanayi odası başkanlarına ait şirketlerin yüzde 54’ü, 2023’te ise yüzde 31’i vergi ödememiştir.
Yeni düzenlemede neler var? İktidarın 2024 yılında Meclisten geçirdiği vergi paketi üzerinden iki yıl geçti. Cumhurbaşkanı Erdoğan, şirketlere sağlanacak vergi avantajlarının genişletileceğini ve yüzde 20 olan kurumlar vergisinin imalatçı ihracatçılar için yüzde 9, genel ihracatçılar için ise yüzde 14’e düşürüleceğini açıkladı. Ancak paketin detayları henüz netleşmedi. Erdoğan’ın açıklamalarına göre, iktidar vergi indirimlerinde iki sınıflı bir yaklaşım benimsemiş gibi görünüyor. İmalatçı ihracatçılara yönelik 11, genel ihracatçılara ise 6 puanlık bir indirim sağlanacak.
Şimdi iki önemli soru gündeme geliyor: İlk olarak, kurumlar vergisi oranı yüzde 9’a düşürülen imalatçı ihracatçılar kimlerdir? İkinci olarak, kurumlar vergisi oranı yüzde 14’e indirilen genel ihracatçılar kimlerdir? İmalatçı ihracatçılar, Türkiye’de üretim yapan ve büyük ölçüde ihraç eden büyük ulusal ve uluslararası şirketlerden oluşmaktadır. İhracat gelirinin toplam gelir içindeki payı en yüksek olan bu şirketler, indirimden en fazla yararlanacak olanlardır.
Örnek vermek gerekirse, Ford Otosan, bu teşvikten en fazla yararlanacak şirketlerden biri olarak öne çıkıyor. İşçilerin ürettiği her 100 otomobilin 83’ü yurt dışına satılıyor. Koç Holding ve Ford Motor ortaklığı olan Ford Otosan’ın 2025’teki toplam geliri 830 milyar TL, ihracat geliri ise 660 milyar TL civarında. Bu durum, ihracat gelirlerinin toplam gelirlerine oranının yüzde 79.5 gibi yüksek bir seviyede olduğunu göstermekte. Ayrıca, Koç Holding’in üç kıtada 26 fabrikası bulunan Beko (eski Arçelik) gibi şirketler de indirimden en çok yararlanacak imalat firmaları arasında yer alıyor.
